Osmanlı Maliye Teşkilatında Tımar Defterdarlığı(1550-1650)

Öz

Osmanlı Devleti’nin temel iktisadi ve askeri sistemlerinden olan tımar düzeni, hem merkezde hem de taşra maliyesinde pek çok bürokrat tarafından yürütülmekteydi. Merkezde yer alan defterdarlıklarla birlikte ülke genişledikçe taşrada Kenar defterdarlıkları kurulmaya başlandı. Eyalet defterdarlığı olarak da bilinen bu kurumun alt birimleri içinde tımar defterdarlıkları oluşturuldu. İşte bu çalışmada on altıncı yüzyılın ikinci yarısından on yedinci yüzyılın ikinci yarısına kadar süreçteki tımar defterdarlığı kurumu incelenmektedir. Literatürde haklarında özel bir çalışma olmayan tımar defterdarlarının bilhassa atanma kayıtlarından belli sayıda örnek tespit edilerek bu örnekler üzerinden kurumun aktörleri ve işleyişine dair ayrıntılar araştırılmıştır. Hiyerarşik düzene uyulan atama örnekleri görüldüğü gibi bu kurallara aykırı atamalara da rastlanmıştır. Özellikle kul kökenli olup maliye bürokrasisi ile alakası olma-yan kariyer geçmişlerine sahip olan kişilerin bu şekildeki atamalarda öne çıktıkları görülmektedir. İmparatorluğun pek çok kurumunda olduğu gibi burada da liyakat düzeninden sapma olduğuna dair veriler tespit edilmiştir. Buna karşılık savaşlarda yararlılık gösteren ya da kariyerlerinde başarılı grafikler çizenlerin atamalarında ise liyakat düzeninin her yerde yozlaşmamış olduğu tespit edilmiştir.